Odpowiedź na interpelację w sprawie konieczności uzdrowienia sytuacji własnościowej, organizacyjnej i finansowej w branży cukrowej
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana Janusza Dobrosza posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przewodniczącego Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego z dnia 22 marca 1999 r. w sprawie konieczności uzdrowienia sytuacji własnościowej, organizacyjnej i finansowej w branży cukrowniczej, po uzyskaniu opinii ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej odnośnie do problemów poruszonych w tej interpelacji uprzejmie informuję, co następuje: W ramach nadzoru właścicielskiego nad cukrowniami i spółkami cukrowymi minister skarbu państwa otrzymuje informacje na temat sytuacji ekonomiczno-finansowej sektora cukrowniczego. Sytuacja ta jest bardzo trudna i ulega dalszemu pogorszeniu. Zgodnie z informacją Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej występująca na rynku nadwyżka cukru (ok. 400 tys. ton) powoduje spadek cen, po jakich faktycznie sprzedawany jest cukier poniżej ceny minimalnej i kosztów wytworzenia. Brak skutecznej ochrony celnej powoduje, że cena równowagi przy uwzględnieniu importu z Czech i Słowacji wynosi znacznie poniżej 1,50 zł za kilogram, przy cenie minimalnej 1,71 zł (wg oceny zarządów części cukrowni cena ta może osiągnąć 1 zł za kilogram). Dodać do tego należy konieczność magazynowania niesprzedanej nadwyżki cukru i związane z tym koszty. Sytuacja taka powoduje, że wiele cukrowni zagrożonych jest utratą płynności finansowej i zdolności kredytowej. W obliczu nadchodzącej kampanii cukrowniczej wymagającej znacznego zaangażowania środków finansowych jest to szczególnie groźne. Sytuacja branży cukrowniczej w głównej mierze zależy od odpowiedniej polityki regulacji rynku cukru. Instrumenty realizacji tej polityki leżą w kompetencjach ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej (m.in. ustalanie kwot produkcji cukru, przydział limitów produkcji producentom cukru). Niezmiernie pilne wydaje się także przeprowadzenie procesu prywatyzacji sektora cukrowniczego w celu pozyskania inwestorów mogących skutecznie dokapitalizować cukrownie i spółki cukrowe. Poniżej przedstawiam działania podejmowane w dwóch wskazanych wyżej sferach, tj. prywatyzacji sektora i regulacji rynku cukru: Prywatyzacja sektora cukrowniczego zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa winna być zrealizowana poprzez sprzedaż akcji spółek cukrowych należących do skarbu państwa. Ministerstwo Skarbu Państwa, uwzględniając potrzebę szybkiej restrukturyzacji i prywatyzacji tego sektora, jak również wychodząc naprzeciw koncepcjom przedstawianym przez organizacje społeczne i środowiska skupione wokół branży cukrowniczej, opracowało pod koniec 1998 r. we współpracy z zarządami spółek cukrowych oraz organizacjami działającymi w branży (zrzeszenia plantatorów, organizacje związkowe, Cukrownicza Izba Gospodarcza) strategię restrukturyzacji i prywatyzacji sektora, opartą na koncepcji restrukturyzacji i prywatyzacji holdingowo-regionalnej. Głównymi argumentami przemawiającymi za przyjęciem przez MSP takiego kierunku działania była przede wszystkim specyfika branży cukrowniczej polegająca między innymi na tym, że cukrownie są zazwyczaj zlokalizowane na naturalnych obszarach uprawy buraków cukrowych, a plantatorzy z danego regionu uprawowego są żywotnie zainteresowani istnieniem zakładu przetwórczego - cukrowni w tym regionie, gdyż transport surowca na większe odległości z uwagi na masę i objętość buraków jest nieopłacalny. Podkreślić należy również tutaj szczególną rolę uprawy buraka w stabilizacji ekonomicznej rolników, szczególnie na etapie restrukturyzacji rolnictwa. Tak istotne przesłanki, jak również konieczność przyspieszenia procesu prywatyzacji skłoniły do przyjęcia kompleksowej strategii prywatyzacji branży cukrowniczej, połączonej z restrukturyzacją majątku holdingów. W związku z powyższym według ostatecznie opracowanej i zaakceptowanej przez MSP strategii, przed udostępnieniem akcji należących do skarbu państwa w spółkach cukrowych ich zarządy dokonają sprzedaży w ramach restrukturyzacji na zasadach tzw. sprzedaży wiązanej 51% akcji cukrowni posiadanych przez spółki cukrowe należących do uprzednio określonych grup regionalnych. Pozostawiono również możliwość prywatyzacji całego holdingu z zagwarantowaniem przez inwestora, że restrukturyzacja będzie przebiegać z uwzględnieniem grup regionalnych. Ustalenie grup regionalnych zostało powierzone zarządom spółek cukrowych, które zostały zobowiązane do przeprowadzenia szerokich konsultacji z organizacjami społecznymi i władzami cukrowni. Skład grup konsultowany był również z ministrem rolnictwa i gospodarki żywnościowej. Ministerstwo Skarbu Państwa po sprawdzeniu warunków formalno-prawnych proponowanej koncepcji za odstawę prawną przyjęło art. 18 ust 3 z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, gdzie zgodnie z brzmieniem przytoczonego przepisu walne zgromadzenie akcjonariuszy (dla spółek cukrowych, gdzie 100% akcji należy do skarbu państwa, rolę WZA pełni minister skarbu państwa) określi tryb i procedurę zbywania akcji. W dniu 5 marca 1999 r. walne zgromadzenie akcjonariuszy Mazowiecko-Kujawskiej Spółki Cukrowej SA oraz Poznańsko-Pomorskiej Spółki Cukrowej SA podjęło uchwały w sprawie określenia warunków i trybu zbywania akcji cukrowni zgrupowanych w określonych grupach regionalnych przez zarządy spółek cukrowych. Dla Lubelsko-Małopolskiej Spółki Cukrowej SA uchwała taka została podjęta w dniu 22 marca 1999 r. Ministerstwo Skarbu Państwa dokonało wyboru grup, które będą prywatyzowane jako spółki cukrowe. Jako kryterium przyjęto wielkość limitu produkcyjnego przypadającego na grupę, wyniki finansowe oraz obszar działania. Grupy te będą mogły zostać w razie potrzeby dokapitalizowane ze środków pochodzących ze sprzedaży pozostałych grup regionalnych. Procedura prywatyzacji, realizowana w trybie i na warunkach określonych w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, rozpocznie się natychmiast po zatwierdzeniu bilansu spółki cukrowej po sprzedaży ostatniej grupy regionalnej. Równocześnie realizowana jest procedura publicznego ogłoszenia na wybór doradcy ministra skarbu państwa przy prywatyzacji Śląskiej Spółki Cukrowej SA w całości z zachowaniem grup regionalnych w procesie restrukturyzacji i programie inwestycyjnym stanowiącym zobowiązanie inwestora. Doradca, zgodnie z przygotowaną specyfikacją istotnych warunków zamówienia, dokona aktualizacji posiadanych przez Ministerstwo Skarbu Państwa analiz przedprywatyzacyjnych dla tej spółki oraz udostępnienia akcji osobom trzecim. W dniu 17 kwietnia 1999 r. komisja przetargowa dokonała wyboru doradcy ministra skarbu państwa przy prywatyzacji Śląskiej Spółki Cukrowej SA. Zawarcie umowy z doradcą nastąpi w najbliższym czasie. Istotnym czynnikiem wpływającym na sytuację branży cukrowniczej oraz sytuację plantatorów i pracowników cukrowni będą dołączone do umów sprzedaży akcji pakiety: - inwestycyjne - zawierające m.in. zobowiązania nabywcy do dokonania inwestycji w podmiotach, których akcje nabył, - socjalne - zawierające zobowiązania inwestora wobec załóg prywatyzowanych cukrowni i spółek cukrowych, - plantatorskie - określające zobowiązania wobec plantatorów. Szybka prywatyzacja stwarza szansę na dofinansowanie cukrowni, zapewni ich pracownikom gwarancje bezpieczeństwa socjalnego, a plantatorom - prowadzenie opłacalnej produkcji surowca. Prywatyzacja sektora cukrowniczego powinna zakończyć się w latach 1999-2000. Należy podkreślić, że procedury prywatyzacji i restrukturyzacji w żadnym przypadku nie wyłączają inwestorów krajowych i nie stwarzają preferencji dla inwestorów zagranicznych. Celem tych procedur jest pozyskanie dla branży najlepszych inwestorów oferujących nie tylko najwyższą cenę, ale także najlepsze warunki wspomnianych wyżej pakietów inwestycyjnego, socjalnego i plantatorskiego. Jednocześnie uprzejmie informuję pana posła, że rząd nie przygotowuje obecnie projektu ustawy o konsolidacji organizacyjnej cukrownictwa poprzez skoncentrowanie spółek cukrowniczych w dwóch (lub w jednym) państwowych koncernach menedżerskich. Problemem związanym z tworzeniem holdingów cukrowych i ich prywatyzacją i, podniesionym w interpelacji, jest problem udostępniania akcji cukrowni plantatorom buraka cukrowego. Dniem rozpoczęcia procedury ustalania kręgu plantatorów uprawnionych do nieodpłatnego nabycia akcji jest dzień wejścia w życie rozporządzenia ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej z dnia 5 maja 1997 r. w sprawie szczegółowego trybu nabywania akcji przez uprawnionych plantatorów buraka cukrowego (DzU nr 47, poz. 311), tj. 30 maja 1997 r. Ministerstwo Skarbu Państwa w piśmie z dnia 10 listopada 1998 r. przesłało do cukrowni ankiety służące do wyliczenia ilości akcji przeznaczonych do nieodpłatnego udostępniania uprawnionym pracownikom i plantatorom. W ankietach spółki zobowiązane były podać m.in. ilość uprawnionych plantatorów. Do chwili obecnej Ministerstwo Skarbu Państwa, pomimo ponagleń, nie otrzymało odpowiedzi na rozesłane ankiety od 13 cukrowni. Należy również zauważyć, że do chwili obecnej 9 spośród wszystkich 62 cukrowni nie odesłało podpisanych umów zlecenia ˝na dokonanie czynności technicznych˝, co jest warunkiem niezbędnym do kontynuowania procesu udostępniania akcji. W chwili obecnej nie ma przeszkód do udostępniania akcji jedynie uprawnionym plantatorom w cukrowniach, które zawarły ww. umowy oraz przesłały ww. ankiety. Drugim (oprócz prywatyzacji) elementem umożliwiającym poprawę sytuacji sektora jest właściwa regulacja rynku cukru. Od października 1994 r. krajowy rynek cukru regulowany jest zgodnie z zapisami ustawy z dnia 26 sierpnia 1994 r. o regulacji rynku cukru i przekształceniach własnościowych w przemyśle cukrowniczym (DzU nr 98, poz. 473, z późn. zm.) m.in. poprzez wprowadzenie limitowania produkcji przeznaczonej na rynek wewnętrzny, ustalenie minimalnej ceny zbytu cukru, która obowiązuje producentów cukru, oraz dopłat do eksportowanego cukru (do wysokości ustalonej przez WTO). Corocznie do dnia 1 sierpnia roku poprzedzającego przyszłoroczną kampanię cukrowniczą Rada Ministrów ustala kwotę A i B (na wniosek ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej). Wielkość ustalanych kwot kształtowała się następująco, na kampanie: 1995/96 - 1500 tys. ton, 1996/97 - 1630 tys. ton (na tę kampanię pierwotnie ustalona kwota wynosiła 1500 tys. ton, w wyniku nacisku wywieranego głównie przez cukrownie, plantatorów buraków cukrowych, organizacje samorządowe i związki zawodowe została przez rząd poprzedniej koalicji zwiększona do 1630 tys. ton), 1997/98 - 1630 tys. ton, 1998/99 - 1650 tys. ton, 1999/2000 - 1630 tys. ton. Kwota B ustalana jest na lata kalendarzowe i wynika z zapisów polskiej listy koncesyjnej do WTO. Pogłębiająca się w ostatnim czasie trudna sytuacja ekonomiczno-finansowa cukrowni, jak również realna groźba upadłości niektórych zakładów wymagały podjęcia pilnych działań zmierzających do jej poprawy, między innymi poprzez nowelizację zapisów ustawy z dnia 26 sierpnia 1994 r. o regulacji rynku cukru i przekształceniach własnościowych w przemyśle cukrowniczym. Zapisy znowelizowanej ustawy obejmują m.in. następujące kwestie: - sposób liczenia limitów, - uregulowania kwestii prawa do limitów w przypadku zmiany własności środków produkcji niezbędnych do produkcji cukru, - przekazywania limitu produkcji cukru producenta, który zaprzestał działalności gospodarczej w zakresie przerobu buraków cukrowych, - wprowadzenia limitowania izoglukozy. Zmiana sposobu liczenia ma na celu przede wszystkim uzdrowienie nienormalnej sytuacji w branży cukrowniczej poprzez m.in.: - możliwość przeprowadzenia restrukturyzacji branży, - zaprzestanie prowadzenia ˝fikcyjnych˝ kampanii cukrowniczych w celu uzyskania limitów produkcji cukru, - wyliczanie limitów produkcji cukru na podstawie informacji odpowiednio udokumentowanych (obecnie przekazywane są telefonicznie do Instytutu Przemysłu Cukrowniczego informacje, których rzetelność budzi wiele wątpliwości), - stałe przydzielenia limitu produkcji, co jest niezbędne dla podmiotów planujących budżet i inwestycje. Sposób naliczania limitu produkcji cukru, musi być jasny i czytelny zarówno dla producenta cukru, jak i dla plantatorów buraków cukrowych, i taki też (na wzór obowiązujący w Unii Europejskiej) zaproponowało Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w znowelizowanym projekcie ustawy. W Unii Europejskiej, wprowadzając ustawę o regulacji rynku cukru, kierowano się przede wszystkim zapewnieniem odpowiedniej rentowności uprawy buraków cukrowych. Oczywiście koszty związane z transportem buraków i ich cena wpływają bezpośrednio na koszt produkcji cukru. Cukrownie powinny funkcjonować i będą konkurencyjne w stosunku do unijnych, jeżeli będą pracowały w rejonach, w których rolnictwo jest w stanie wyprodukować surowiec również po cenach konkurencyjnych. Obecny sposób wyliczania limitu produkcji (próba jego zmiany podjęta została podczas nowelizacji ustawy w 1996 r.; Sejm wówczas nie przegłosował zaproponowanych zmian w tym zakresie) doprowadził do pogłębienia i tak bardzo trudnej sytuacji ekonomiczno-finansowej producentów cukru. Część cukrowni, aby nie stracić limitu, nadal prowadzić będzie fikcyjne kampanie, a ich jedynymi dochodami będzie zysk uzyskany ze sprzedaży limitów. Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej opracowało również aneksy do priorytetów wymienionych w dokumencie Komisji Europejskiej ˝Partnerstwo dla członkostwa˝, które zawierają harmonogram niezbędnych zmian prawnych i instytucjonalnych dostosowujących polski rynek rolny do wymogów Unii Europejskiej. W harmonogramie tym znajduje się cukier jako jeden z rynków wymagających interwencji w ramach wprowadzania zasad Wspólnej Polityki Rolnej. W projekcie nowelizacji wprowadza się limitowanie produkcji izoglukozy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Izoglukozę produkuje się ze skrobi otrzymywanej m.in. z kukurydzy i zboża i jako prosty zamiennik cukru stanowi poważną konkurencję dla cukru wyprodukowanego z buraków cukrowych. Izoglukoza stosowana jest głównie jako słodzik. Tak więc wysoka produkcja izoglukozy wiązałaby się z drastycznym zmniejszeniem obszaru uprawy buraków cukrowych, a tym samym i produkcji cukru. Limitowanie produkcji izoglukozy polegać będzie na ustaleniu corocznie w terminie do dnia 1 października roku poprzedzającego dany rok kalendarzowy przez Radę Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw rolnictwa kwoty produkcji izoglukozy. Minister właściwy do spraw rolnictwa przydzielał będzie limity produkcji izoglukozy na wniosek zainteresowanych producentów izoglukozy. Za wprowadzanie na rynek krajowy izoglukozy ponad ustalone limity produkcji producenci będą płacić opłaty sankcyjne. Z poważaniem Minister Emil Wąsacz Warszawa, dnia 17 czerwca 1999 r.
Źródło: