Odpowiedź na interpelację w sprawie projektowanych zmian systemu podatkowego oraz nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przesłaną przy piśmie sekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, znak DSPR 4401-402/00, z 24 lipca 2000 r. interpelację pana posła Adama Szejnfelda w sprawie projektowanych zmian systemu podatkowego oraz nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz działając na podstawie zawartego w tym piśmie upoważnienia prezesa Rady Ministrów do udzielenia, w porozumieniu z ministrem pracy i polityki społecznej oraz innymi zainteresowanymi członkami Rady Ministrów, odpowiedzi na ww. interpelację, uprzejmie informuję i wyjaśniam, co następuje: 1. Nie mogę zgodzić się z zawartą w interpelacji tezą, iż przewidziane w nowelizacji ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (DzU nr 11, poz. 50 ze zm.) obniżenie pułapu obrotów uprawniającego do zwolnienia (tzw. podmiotowego) z podatku VAT oraz objęcie tym podatkiem zakładów rzemieślniczych płacących podatek dochodowy w formie karty podatkowej, doprowadzi do dalszego pogorszenia kondycji finansowej, a niekiedy nawet do likwidacji drobnych firm oraz wzrostu bezrobocia i rozwoju szarej strefy gospodarczej. W związku z tym, że omawiane zakłady w świetle nowelizacji ustawy, o której mowa wyżej, będą występować w charakterze zarejestrowanych podatników podatku VAT (w związku z dokonywaniem czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem), to nabędą one również uprawnienia zawarte w przepisach powołanej ustawy. W szczególności, zgodnie z art. 19-21 tej ustawy, będą one uprawnione do obniżania kwot podatku należnego o kwoty podatku naliczonego zawartego w cenach nabywanych produktów i usług służących działalności opodatkowanej. Należy przy tym podkreślić, iż zwolnienie określonego podatnika (lub też grupy podatników) z obowiązku podatkowego w zakresie podatku VAT, np. ze względu na wysokość osiąganych obrotów, nie musi być wcale stanem korzystnym finansowo dla tego podatnika (grupy podatników). Podmioty zwolnione podmiotowo lub przedmiotowo z obowiązku podatkowego w zakresie omawianego podatku nie muszą co prawda odprowadzać go do budżetu w związku ze sprzedażą towarów i usług, jednak nie mogą równocześnie korzystać z prawa do odliczeń podatku naliczonego od podatku należnego, tj. zrealizować podstawowego uprawnienia podatnika podatku VAT, o którym mowa w art. 19 ust. 1 cyt. ustawy (w związku z art. 20 ust. 2 tej ustawy). Podatek VAT zawarty w cenie nabywanych towarów i usług (tzw. podatek naliczony) zwiększa zatem efektywnie koszty działalności podmiotu niebędącego zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT. W praktyce podatek VAT jest generalnie, dla podatników prowadzących działalność opodatkowaną, podatkiem neutralnym, jeśli chodzi o koszty działalności gospodarczej, co jest związane głównie z tym, iż jest on przerzucany (w cenach sprzedawanych towarów i usług) na finalnego nabywcę towarów i usług. Jest to bowiem podatek cenotwórczy. 2. Biorąc pod uwagę doświadczenia wynikające z praktycznego funkcjonowania systemu podatku VAT od lipca 1993 r., można uznać, że prowadzenie ewidencji tego podatku oraz stosowanie kas fiskalnych nie jest wcale operacją aż tak bardzo skomplikowaną technicznie, jak to przedstawiono w nadesłanej interpelacji. Należy przy tym podkreślić, że już obecnie obroty w wysokości 40 000 zł za rok ubiegły stanowią kryterium do zainstalowania kas rejestrujących. Uważam zatem, iż wprowadzenie obowiązku rejestracji obrotów nie ma bezpośrednich związków z sygnalizowanymi w ww. interpelacji zjawiskami, takimi jak zanik niektórych rzemiosł, wzrost bezrobocia, rozwój szarej strefy w gospodarce itp. Jak się wydaje, zanik niektórych rzemiosł jest w warunkach polskich bardziej związany z konkurencją przemysłu i importu towarów wobec rzemiosła, z zanikaniem pewnych tradycji rodzinnych w rzemiośle, spadkiem zapotrzebowania społecznego na niektóre wyroby i usługi tradycyjnego rzemiosła itp., niż z przyczynami związanymi z ewidencjonowaniem podatków i stosowaniem kas fiskalnych, które to umiejętności zostały od dnia wprowadzenia podatku VAT w lipcu 1993 r. stosunkowo szybko opanowane przez zdecydowaną większość podatników podatku VAT. W różnych branżach wytwórczości i usług (m.in. w rzemiośle) istnieje obecnie tzw. szara strefa ekonomiczna, przy czym jej powiększanie się jest, najogólniej rzecz biorąc, związane ze wzrostem nieuczciwości pewnej części podmiotów gospodarczych, w szczególności niebędących dotychczas podatnikami podatku VAT (m.in. ze względu na pułap osiąganych obrotów z prowadzonej działalności gospodarczej). Podmioty te nie wykazują lub zaniżają wysokość rzeczywiście osiąganych obrotów, dokonują fikcyjnych transakcji sprzedaży towarów i usług w celu wyłudzenia z budżetu państwa znacznych kwot podatku VAT w postawi zwrotów tego podatku itp. Strefa ta w pewnych okresach i okolicznościach ma tendencje do powiększania się, a w innych do zmniejszania się, nie jest to jednak w jakiś szczególny sposób związane z wyjątkowymi trudnościami tych podmiotów w zakresie ewidencjonowania osiąganych obrotów i stosowania kas fiskalnych. Zakres podmiotów z tzw. szarej strefy można praktycznie zmniejszać w wyniku intensywnych działań kontrolnych organów skarbowych i kontroli skarbowej, co ma praktycznie miejsce od połowy 1993 r. Niezależnie od tego właśnie reforma systemu podatku VAT, o której mowa wyżej, polegająca na obniżeniu pułapu obrotów uprawniających do zwolnień podmiotowych w tym podatku, w jak najbardziej realny sposób powinna przyczynić się do znacznego ograniczenia zasięgu tzw. szarej strefy, a nie do jej wzrostu, co sugeruje nadesłana interpelacja. 3. Nie znajduję zasadniczej sprzeczności pomiędzy przepisem cytowanej ustawy, zabraniającym powrotu do zwolnienia z podatku VAT podatnika, który choć raz utracił do tego prawo, a uprawnieniem tegoż podatnika do korzystania ze zwolnienia z tego podatku na zasadach ogólnych, pod warunkiem nieprzekroczenia w poprzednim roku podatkowym progu 40 tys. obrotów ze sprzedaży towarów i usług. Zgodnie z aktualnie obowiązującym przepisem art. 14 ust. 7a cytowanej ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym podatnik, który utracił prawo do zwolnienia z podatku lub zrezygnował z tego zwolnienia, nie może w następnych latach korzystać ze zwolnienia podatkowego w podatku VAT. Ograniczenie to jak najbardziej mieści się w ˝zasadach ogólnych˝ opodatkowania podatkiem VAT, zawartych w przepisach cytowanej ustawy. Podatnicy rozliczający się w formie karty podatkowej mogliby oczywiście korzystać ze zwolnień w podatku VAT na ˝zasadach ogólnych˝, tj. w granicach osiągania obrotów niższych niż 40 tys. zł, a także ze zwolnień w podatku VAT o charakterze przedmiotowym. 4. Szacuje się, że wpływy budżetowe z tytułu obniżenia ww. progu obrotów, uprawniającego do podmiotowego zwolnienia podatników z opodatkowania podatkiem VAT, wyniosą ok. 720 mln zł. Ponieważ jest mało prawdopodobne, iż ww. zmiana w obecnie obowiązującej ustawie o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym spowoduje sygnalizowaną w interpelacji likwidację wielu drobnych zakładów, przewiduje, iż wpływy z tego tytułu spowodują trwały wzrost dochodów budżetu państwa z tego tytułu i nie będą miały charakteru krótkotrwałego, co sugeruje omawiana interpelacja. W niniejszej odpowiedzi na interpelację pana posła nie rozwijam bardzo znaczącej problematyki związanej z tym, że proponowane zmiany są elementami działań dostosowujących nasz system prawa podatkowego do standardów obowiązujących w Unii Europejskiej. Jak bowiem wynika z treści interpelacji, wymogi te są znane. 5. Jednocześnie, w związku z zawartymi w interpelacji pytaniami 4-7, w porozumieniu z ministrem pracy i polityki społecznej wyjaśniam, co następuje. Jednym z podstawowych problemów wpływających negatywnie na funkcjonowanie zreformowanych ubezpieczeń społecznych są problemy z przetwarzaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokumentów ubezpieczeniowych. Wynika to m.in. ze złej jakości dokumentów przekazywanych przez płatników składek. Znaczna część dokumentów wymaga korygowania, które to wiąże się z przesyłaniem kolejnych, poprawnych dokumentów. Sytuacja taka powoduje stałe narastanie liczby dokumentów oczekujących na skierowanie do postępowania wyjaśniającego. Przeciwdziałać pogłębianiu się tego zjawiska mają propozycje przewidziane w projekcie ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nad którym obecnie trwają prace w Sejmie. Jedną z nich jest podnoszona w interpelacji propozycja przewidująca przekazywanie dokumentów w formie elektronicznej poprzez teletransmisję danych. Na skutek uwag zgłaszanych przez organizacje pracodawców do projektu wprowadzono przepis, aby rozliczenia w formie elektronicznej dotyczyły płatników (pracodawców) zatrudniających powyżej pięciu pracowników, a nie, jak pierwotnie planowano, wszystkich płatników (pracodawców), bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników. Dzięki tej konstrukcji małe firmy, tzw. firmy rodzinne, będą mogły nadal rozliczać się w formie papierowej. 6. W związku z wprowadzeniem obowiązku przekazywania dokumentów w formie elektronicznej, poprzez teletransmisję danych, projekt zakłada okres dostosowawczy. W projekcie przewidziano, że okres ten będzie dłuższy dla mniejszych płatników składek i zakończy się w grudniu 2001 r. Ma on pozwolić płatnikom składek na przygotowanie się do przekazywania dokumentów w formie elektronicznej poprzez teletransmisję danych. W okresie przejściowym, do czasu rozpoczęcia przekazywania dokumentów w formie elektronicznej, płatnicy zobowiązani będą do dostarczania tych dokumentów w formie wydruku z aktualnego programu informatycznego udostępnionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Obowiązek ten również będzie wprowadzany sukcesywnie. Należy podkreślić, że za terminowe przekazywanie dokumentów w formie elektronicznej w projekcie przewiduje się wynagradzanie płatników składek. 7. Należy jednocześnie wyjaśnić, że obecnie prowadzone są rozmowy mające na celu stworzenie możliwości zakupu przez firmy komputerów spełniających warunki wymagane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy przekazywaniu dokumentów w formie elektronicznej, na dogodne raty. Zakup takiego komputera powiązany byłby z prawem do obsługi serwisowo-informatycznej. Nie przewiduje się natomiast zwrotu kosztów zakupu sprzętu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ze swej strony, pracuje nad wprowadzeniem nowej wersji programu Płatnik, aby jego obsługa została maksymalnie uproszczona i osobom, które nie miały wcześniej do czynienia z obsługą komputera, nie sprawiała problemów. 8. Należy także zauważyć, że środowisko rzemieślnicze reprezentuje podzielone zdanie co do nowej formy przekazywania dokumentów. Z jednej strony znajdują się osoby krytykujące to rozwiązanie, ale są także osoby, które to nowe rozwiązanie oceniają bardzo pozytywnie. Dlatego na obecnym etapie trudno stwierdzić, czy wprowadzenie tej formy spowoduje zmniejszenie liczby uczniów zawodu. Ponadto uprzejmie informuję, że aktualnie w Sejmie, w podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych, trwają prace nad projektem ustawy zmieniającym ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych. O ostatecznym kształcie proponowanych rozwiązań zdecyduje więc parlament. Z poważaniem Sekretarz stanu Jan Rudowski Warszawa, dnia 30 października 2000 r.
Źródło: