Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki prowadzonej przez NBP w zakresie emisji pieniądza
Szanowny Panie Marszałku! Przesyłam uprzejmie odpowiedź na interpelację Pana Posła Stanisława Łyżwińskiego w sprawie polityki emisyjnej Narodowego Banku Polskiego, przesłaną przy piśmie nr SPS-0203-3936/03. Zgodnie z postanowieniami art. 227 ust. 1 Konstytucji RP Narodowemu Bankowi Polskiemu przysługuje wyłączne prawo ustalania i realizowania polityki pieniężnej. Narodowy Bank Polski odpowiada nadto za wartość polskiego pieniądza. Uprawnienie do emisji pieniądza nadaje NBP przepis art. 227 Konstytucji RP jako jeden z istotniejszych elementów funkcji i zadań narodowego banku centralnego. Wskazane uprawnienie NBP ma charakter wyłączny, odnosząc się zarówno do produkcji znaków pieniężnych, jak również do określenia wielkości tejże emisji. Należy się oczywiście odnieść także do zagadnienia kreacji pieniądza w systemie bankowym, gdzie to banki państwowe, komercyjne czy spółdzielcze, poprzez akcję kredytową tworzą zasoby finansowe dla gospodarki. W zakresie pytania o relacje finansowe pomiędzy NBP a Ministerstwem Finansów trzeba wskazać na art. 220 ust. 2 Konstytucji RP, który stwierdza, iż ustawa budżetowa nie może przewidywać pokrywania deficytu budżetowego przez zaciąganie zobowiązania w centralnym banku państwa. Mimo, iż Konstytucja mówi w art. 220 ust. 2 wprost jedynie o ustawie budżetowej, to jednak zakaz ten, jak się powszechnie wskazuje w doktrynie konstytucyjnej, dotyczy wszelkich ustaw, a nawet działań faktycznych o takich skutkach. Skoro Konstytucja zagwarantowała ustawie budżetowej wyłączne prawo do określenia dochodów i wydatków państwa, to żadna inna ustawa (także ustawa o zaciąganiu długu publicznego, o której mowa jest w art. 221 Konstytucji) bez narażenia się na zarzut jej niekonstytucyjności z powodu naruszenia art. 219 ust. 1 Konstytucji, nie może wprowadzać mechanizmów finansowania przez centralny bank państwa deficytu budżetowego. Artykuł 220 ust. 2 Konstytucji nie jest skierowany jedynie do parlamentu. Jego adresatami są także: rząd oraz Narodowy Bank Polski. Zgodnie z ustawą o Narodowym Banku Polskim podstawowym celem działalności NBP jest ponadto utrzymanie stabilnego poziomu cen. Stabilność cen przyczynia się do długofalowego zrównoważonego i szybkiego wzrostu gospodarczego. Doświadczenia wielu rozwiniętych krajów, takich jak np. Niemiec, Stanów Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii, wskazują, że wysoka inflacja jest czynnikiem ograniczającym wzrost gospodarczy. NBP prowadzi politykę pieniężną poprzez dostosowanie poziomu stóp procentowych do prognozowania inflacji, tak aby maksymalizować prawdopodobieństwo osiągnięcia celu inflacyjnego. Dla utrzymania odpowiedniego poziomu stóp procentowych konieczne jest prowadzenie operacji otwartego rynku o określonym oprocentowaniu (stopa referencyjna). Kierunek tych operacji uzależniony jest od kształtu bilansu banku centralnego w Polsce występuje nadpłynność, co oznacza, że w ramach operacji otwartego rynku NBP absorbuje nadwyżki środków z rachunków banków komercyjnych w NBP. Zaprzestanie prowadzenia operacji oznaczałoby rezygnację z wpływania na poziom rynkowych stóp procentowych, a co za tym idzie zaprzestanie prowadzenia polityki pieniężnej i brak kontroli nad inflacją. Konstytucja RP zakazuje finansowania deficytu budżetowego w NBP. Koszty obsługi długu publicznego tylko w pewnym stopniu zależą od bieżącego poziomu stopy procentowej NBP (stopy referencyjnej). Wynikają one z rentowności wyemitowanych w przeszłości obligacji skarbowych. Emisja obligacji służy pokrywaniu potrzeb pożyczkowych budżetu, wynikających pierwotnie z deficytu, tj. wzrost cen (z wyjątkiem bezpośredniego przełożenia na ceny podwyżek podatku akcyzowwego), gdyż wzrost podatków prowadzi do zmniejszenia dostępnych sektorowi prywatnemu środków, redukując tym samym popyt i presję inflacyjną w gospodarce. NBP emituje pieniądz gotówkowy. Zarówno teoria ekonomii, jak i badania empiryczne nie dają podstaw do twierdzenia, że rozluźnienie polityki monetarnej przyczyniłoby się do poprawy sytuacji na rynku pracy oraz przyspieszenia wzrostu gospodarczego. W przeciwnym wypadku wszystkie kraje stosowałyby politykę taniego pieniądza jako uniwersalne remedium na problemy gospodarcze. Zbytnie rozluźnienie polityki pieniężnej może jednak prowadzić do przeciwnych skutków wzrostu inflacji i oczekiwań inflacyjnych, a następnie spowolnienia gospodarczego i wzrostu bezrobocia. Dowiodły tego doświadczenia wielu państw, zwłaszcza w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ub. wieku, jak również obecnie. Na przykład w Japonii od kilku lat stopy procentowe są najniższe na świecie, a mimo to kraj ten znajduje się w stagnacji gospodarczej. Najlepszą drogą do zmniejszenia bezrobocia oraz wzmocnienia wzrostu jest w Polsce przeprowadzenie koniecznych reform strukturalnych i ograniczenie deficytu budżetowego, który prowadzi do wypierania prywatnych inwestycji, tworzących efektywne miejsca pracy. Specyfika kredytu hipotecznego, który normowany jest przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych (DzU z 2003 r. nr 99, poz. 919 tekst jedn.) nadaje temu instrumentowi finansowemu charakter ściśle prywatnoprawny, co w powiązaniu z powszechną praktyką zagraniczną stosowania go w obrocie cywilnoprawnym, uniemożliwia wykorzystywania tego rodzaju kredytu przez organy państwowe działające w ramach prawa publicznego. Z poważaniem Podsekretarz stanu Jan Czekaj Warszawa, dnia 7 lipca 2003 r.
Źródło: