Odpowiedź na interpelację w sprawie zadłużenia placówek służby zdrowia na terenie woj. kujawsko-pomorskiego
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na Interpelację Poselską Pani Poseł Anny Sobeckiej w sprawie zadłużenia placówek służby zdrowia na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, przesłaną przy piśmie z dnia 4 listopada 2004 r., znak SPS-0202-8596/04, uprzejmie informuję, co następuje. Stale narastające zadłużenie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, tj. wzrost zobowiązań wymagalnych, jest wynikiem pogarszającej się sytuacji ekonomicznej zakładów. Ministerstwo Zdrowia, mając na uwadze trudną sytuację finansową spzoz oraz problem zwiększającego się zadłużenia przygotowało i przedstawiło 24 listopada bieżącego roku sejmowej Komisji Zdrowia opracowanie pt. ˝Zadłużenie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej˝. Opracowany materiał, który przekazuję w załączeniu przedstawia sytuację finansową, a także czynniki wpływające na rosnące zadłużenie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz działania zmierzające do zmniejszenia zobowiązań wymagalnych zakładów. Nawiązując do pytania Pani Poseł dotyczącego działań mających na celu oddłużenie szpitali na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, uprzejmie informuję, że w obecnym stanie prawnym nie jest możliwa spłata z budżetu państwa zadłużenia samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Zasady funkcjonowania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej określa ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408, ze zm.). Zgodnie z art. 35b wyżej wymienionej ustawy samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej posiada osobowość prawną i pokrywa z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów koszty działalności i zobowiązań, tzn. samodzielnie gospodaruje majątkiem. Za całość gospodarki finansowej publicznego zakładu opieki zdrowotnej odpowiedzialność ponosi, w myśl art. 44 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy oraz art. 28a ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003 r., Nr 15, poz. 148, ze zm.), kierownik jednostki. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej pokrywa we własnym zakresie ujemny wynik finansowy. Należy zaznaczyć, że nadzór nad publicznym zakładem opieki zdrowotnej sprawuje organ założycielski. W ramach tego nadzoru, w myśl art. 67 ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, organ założycielski kontroluje w szczególności: - realizację działań statutowych, dostępność i poziom udzielanych świadczeń, - prawidłowość gospodarowania mieniem, - gospodarkę finansową. W związku z powyższym Minister Zdrowia nie ma możliwości wpływania na gospodarkę finansową samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, dla których nie pełni funkcji organu tworzącego. W celu poprawy gospodarki finansowej, zarządzania oraz wprowadzenia mechanizmów uniemożliwiających dalsze niekontrolowane narastanie zobowiązań samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej został przygotowany projekt ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W projekcie ustawy zostały opracowane działania umożliwiające przeprowadzenie restrukturyzacji zadłużonych zakładów zatrudniających powyżej 50 osób, a restrukturyzacja polegać będzie na: - umorzeniu lub rozłożeniu na raty zobowiązań publicznoprawnych, w tym wobec ZUS, Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, - zawarciu przez zakład ugody restrukturyzacyjnej z wierzycielami wierzytelności cywilnoprawnych, w tym ugody z pracownikami w zakresie roszczeń wynikających z art. 4a ustawy ˝203˝. Zakłady opieki zdrowotnej będą mogły pozyskiwać środki na restrukturyzację zobowiązań poprzez emisję obligacji, od których odsetki poręczone będą przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Spowoduje to zmniejszenie aktualnej uciążliwości zadłużenia zakładów opieki zdrowotnej poprzez rozłożenie istniejącego długu w czasie, a co za tym idzie, umożliwi regulowanie bieżących płatności, w tym za zakup środków medycznych. Przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 19 października 2004 r. autopoprawka do projektu ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej wprowadza nową formę wsparcia finansowego dla samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej - pożyczkę z budżetu państwa, którą może zaciągnąć zakład przystępujący do procesu naprawy finansów. Środki uzyskane z pożyczki w pierwszej kolejności zostaną przeznaczone na spłatę zobowiązań z tytułu ustawy ˝203˝. Maksymalna kwota pożyczki nie może być wyższa niż suma należności głównych z tytułu zobowiązań zakładu wynikających z ustawy ˝203˝ w latach 2001 i 2002. Kwotą pożyczki nie zostaną objęte pochodne, tj. składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, a także odsetki od niewypłaconych przez zakład podwyżek wynagrodzeń z tytułu ustawy ˝203˝. Pożyczka, której oprocentowanie w stosunku rocznym wyniesie tylko 3% będzie mogła zostać umorzona w przypadku przekształcenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w spółkę użyteczności publicznej. Zgodnie z projektem umorzeniu podlegać będzie: - 50 % pozostałej do spłaty części należności głównej z tytułu pożyczki, w przypadku gdy zakład przekształci się w spółkę w okresie 24 miesięcy od dnia wydania decyzji o warunkach restrukturyzacji; - 25 % pozostałej do spłaty części należności głównej z tytułu pożyczki, w przypadku gdy zakład przekształci się w spółkę po upływie 24 miesięcy i nie później niż w okresie 5 lat od dnia wydania decyzji o warunkach restrukturyzacji. Aktualnie w Sejmie trwają prace nad omawianym projektem ustawy. Wprowadzenie w życie projektowanych rozwiązań powinno zmniejszyć zadłużenie zakładów opieki zdrowotnej. Rozwiązanie proponowane w rządowej autopoprawce umożliwia zakładom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej pozyskać po minimalnym koszcie środki na restrukturyzację finansową. W projekcie ustawy budżetowej na 2005 r. na ten cel są zarezerwowane środki w wysokości 2,2 mld zł. Odnosząc się do postawionego przez Panią Poseł pytania na temat przyczyn zadłużenia szpitali, informuję, że przyczyn złej sytuacji finansowej samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej jest wiele i są one bardzo zróżnicowane. Jedną z głównych przyczyn narastającego zadłużenia samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej był nałożony ustawą z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45), tzw. ustawą ˝203˝, obowiązek dokonania podwyżek wynagrodzeń dla pracowników średnio o 203 zł w 2001 r. oraz o kwotę ustaloną na podstawie wzoru wskazanego w art. 4a ust. 2 tej ustawy w roku 2002. Z danych ankietowych Ministerstwa Zdrowia (na które odpowiedziało 919 spzoz zatrudniających powyżej 50 pracowników) wynika, że wartość zobowiązań z tytułu ˝ustawy 203˝, wg stanu na 31 marca 2004 r., wynosiła 1 929 mln zł, w tym zobowiązania wobec pracowników w wysokości 871 mln zł, z tego zobowiązania wymagalne w wysokości 765 mln zł. Na wzrost zobowiązań zakładów wpływały także obciążenia z tytułu podatku od nieruchomości, który do 2002 r. liczony był według najwyższej stawki tak, jak dla działalności gospodarczej, oraz brak możliwości odliczania podatku VAT. Wśród przyczyn narastającego zadłużenia należy także wymienić m.in. brak faktycznej odpowiedzialności spzoz oraz organów założycielskich za powstanie zobowiązań, brak skutecznego zarządzania placówkami, a także brak skutecznego nadzoru ze strony organów założycielskich oraz zbyt dużą koncentrację szpitali publicznych, która nie uwzględnia geograficznego i zadaniowego charakteru dostępności do świadczeń zdrowotnych. Czynniki wpływające na wciąż rosnące zadłużenie samodzielnych publicznych zakładów opieki zostały szczegółowo przedstawione w ww. informacji ˝Zadłużenie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej˝. Odpowiadając na pytanie dotyczące przyczyn zadłużenia zakładów opieki zdrowotnej województwa kujawsko-pomorskiego, uprzejmie informuję, że czynniki generujące dług tych jednostek są podobne do tych, które wpływają na poziom zadłużenia w pozostałych spzoz. Zobowiązania wymagalne samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej województwa kujawsko-pomorskiego na podstawie danych otrzymywanych przez Ministerstwo Zdrowia od Wojewodów wg stanu na dzień 31 sierpnia 2004 r. wyniosły 213 591 tys. zł. Poziom zadłużenia przez jednostki wyżej wymienionego województwa relatywnie nie jest wysoki w porównaniu do innych województw i stanowi 3,84% łącznej sumy zobowiązań wymagalnych spzoz ze wszystkich województw. Z ogólnej kwoty zadłużenia spzoz województwa kujawsko-pomorskiego największe zobowiązania dotyczą: - zobowiązań z tytułu zakupu leków i materiałów medycznych - 27,93%, - zobowiązań publiczno-prawnych ( w tym ZUS ) - 20,25%, - zobowiązań wobec pracowników - 14,41%. Należy także podkreślić, że zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 3 września 2004 r. został powołany zespół ekspertów do przygotowania raportu ˝Finansowanie ochrony zdrowia w Polsce - Zielona Księga˝. Zadaniem Zespołu jest przedstawienie kompleksowego obrazu sytuacji w zakresie podstawowych problemów finansowych związanych z zależnością pomiędzy wysokością środków w systemie ochrony zdrowia a kosztami wytwarzania usług medycznych oraz potrzebami zdrowotnymi ludności, co umożliwi przeprowadzenie szczegółowej analizy przyczyn zadłużenia zakładów w kontekście wysokości środków w systemie oraz właściwego zarządzania. Zamierzeniem Ministra Zdrowia jest zainicjowanie debaty społecznej na temat finansowania ochrony zdrowia w Polsce po publicznej prezentacji ˝Zielonej Księgi˝. Debata społeczna pozwoli na wypracowanie w krótkim czasie rekomendacji dla zmian w zakresie finansowania, które będą mogły uzyskać szerszą akceptację polityczną i społeczną oraz pozwolą na szybkie ich wprowadzenie. Odwołując się do bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli w sytuacji rosnącego zadłużenia poruszonego w Pani pytaniu, uprzejmie informuję, że Ministerstwo Zdrowia prowadzi monitoring sytuacji finansowej samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, który pozwala na dokonywanie analizy i oceny jednostek działających w systemie ochrony zdrowia. Pomimo istniejącego zadłużenia zakładów bezpieczeństwo zdrowotne obywateli nie jest zagrożone. Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z art. 60 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej ujemny wynik finansowy samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej nie może być podstawą do zaprzestania działalności, jeżeli dalsze istnienie tego zakładu jest uzasadnione celami i zadaniami, do których realizacji został utworzony, a których nie może przejąć inny zakład w sposób zapewniający nieprzerwane sprawowanie opieki zdrowotnej nad ludnością. Wyrażam nadzieję, że podjęte działania przyniosą oczekiwane efekty w postaci uzdrowienia gospodarki finansowej zakładów opieki zdrowotnej, w tym na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Ponadto, należy podkreślić, że przyjęty przez Radę Ministrów projekt autopoprawki jest jednym z etapów naprawy systemu ochrony zdrowia i nadal będą prowadzone prace nad rozwiązaniami, które w przyszłości trwale poprawią sytuację jednostek służby zdrowia. Pozostaję z poważaniem Sekretarz stanu Zbigniew Podraza Warszawa, dnia 29 listopada 2004 r.
Źródło: