Odpowiedź na interpelację w sprawie planowanego wprowadzenia wielomiesięcznej ochrony pracy kobiet po zakończeniu ciąży, urlopu macierzyńskiego i wychowawczego
Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem z dnia 22 sierpnia br., znak: SPS-023-4331/06, przy którym przekazano interpelację Pana Posła Adama Szejnfelda z dnia 28 lipca 2006 r., w sprawie planów wprowadzenia wielomiesięcznej ochrony pracy kobiet po zakończeniu ciąży, urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, uprzejmie informuję, co następuje: Propozycje rozszerzania ochrony stosunku pracy na okres po zakończeniu urlopu macierzyńskiego i wychowawczego zawarte są w poselskich projektach ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy (druki sejmowe nr 298, 510 oraz 511). Nie stanowią one propozycji rządowej. Rządowy projekt zmian w Kodeksie pracy, zawarty w druku nr 147, przewiduje jedynie podwyższenie wymiaru urlopu macierzyńskiego o 2 tygodnie oraz podwyższenie urlopu dla rodziców adopcyjnych i wychowujących dziecko w rodzinie zastępczej również o 2 tygodnie. Pragnę podkreślić, że w dniu 4 kwietnia 2006 r. oraz w dniu 1 sierpnia 2006 r. Rada Ministrów przyjęła stanowiska Rządu odnośnie do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (druk nr 298), do poselskiego projektu ustawy - o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 510) oraz do poselskiego projektu ustawy - o zmianie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (druk nr 511). W stanowiskach tych Rząd ocenia projektowane rozwiązania prawne zmieniające Kodeks pracy jako cenne z punktu widzenia wartości społecznych. Ich kierunek jest bowiem zgodny z prowadzoną przez Rząd prorodzinną polityką państwa. Wprowadzenie nowego okresu ochronnego przed rozwiązaniem umowy o pracę niewątpliwie byłoby korzystne zarówno dla samej pracownicy powracającej z urlopu macierzyńskiego, jak i dla pozostałych członków jej rodziny; stabilizowałoby bowiem sytuację zawodową rodziny w pierwszym okresie życia dziecka. Jednak oceniając celowość wprowadzenia takiej ochrony prawnej, nie można - w ocenie Rządu - pomijać realiów obecnego rynku pracy i mogących wystąpić w praktyce, przeciwnych od oczekiwanych przez projektodawców, skutków takiego rozwiązania. Dlatego też zasadnym wydaje się ponowne rozważenie przez projektodawców wszystkich aspektów proponowanego rozwiązania prawnego. Celowe wydaje się zwłaszcza ograniczenie czasu obowiązywania szczególnej ochrony stosunku pracy do granic, które nie stworzą bariery przed zatrudnianiem młodych kobiet w ramach stosunku pracy i zapobiegną jednocześnie sięganiu przez pracodawców do mniej korzystnych form zatrudnienia. Pragnę podzielić spostrzeżenia Pana Posła, iż szczególnego znaczenia nabrało postrzeganie elastycznych form zatrudnienia i organizacji czasu pracy jako instrumentów ułatwiających pracownikom godzenie obowiązków zawodowych z rodzinnymi. Uprzejmie informuję, że znalazło to już swoje odzwierciedlenie w ustawodawstwie pracy, umożliwiającym stosowanie takich form zatrudnienia. Przepisy prawa pracy, w tym Kodeksu pracy, przewidują możliwość wykonywania pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy; na podstawie umowy o pracę na czas określony, w tym zawieranej na czas nieobecności pracownika, czy też za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej. Ustawą z dnia 14 listopada 2003 r. dodany został do Kodeksu pracy przepis art. 1867 (Dz. U. Nr 213, poz. 2081), w myśl którego pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Przepis ten umożliwia zatem od dnia 1 stycznia 2004 r. pracownikom, którzy nie chcą na dłuższy czas wyłączać się z życia zawodowego, godzenie życia zawodowego z życiem rodzinnym. Istotną rolę w godzeniu obowiązków zawodowych z rodzinnymi odgrywają też elastyczne formy organizacji czasu pracy. Kodeks pracy przewiduje różne systemy czasu pracy, które mogą być wykorzystywane w tym celu. Na szczególną uwagę zasługują przede wszystkim: system tzw. pracy weekendowej (przewidujący wykonywanie pracy w piątki, soboty, niedziele i święta), system skróconego tygodnia pracy (przewidujący wykonywanie pracy przez mniej niż 5 dni w tygodniu), system zadaniowego czasu pracy, system przerywanego czasu pracy. Niezależnie od dość szerokich możliwości stosowania różnych systemów czasu pracy, na pisemny wniosek pracownika pracodawca może ustalić indywidualny rozkład jego czasu pracy w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty (art. 142 Kodeksu pracy). Zatem - w mojej ocenie - przepisy Kodeksu pracy zawierają regulacje, które w sposób wystarczający umożliwiają godzenie życia zawodowego z życiem rodzinnym. Odnosząc się do zagadnienia rozwijania żłobków i przedszkoli oraz do prowadzenia finansowego wsparcia opieki przedszkolnej, co umożliwiłoby kobietom godzenie obowiązków zawodowych z opieką nad dziećmi, pragnę wskazać, że zamierzam promować przedszkola sąsiedzkie. Takie rozwiązanie pozwala w małych środowiskach na wspólną organizację czasu dla dzieci i opiekujących się nimi rodziców. Z całą pewnością spodziewane obniżenie wieku obowiązku przedszkolnego do lat pięciu spowoduje wzrost liczby przedszkoli, zarówno na terenach zurbanizowanych, jak i niezurbanizowanych. W pełni popieram tendencję wzrostową w liczbie przedszkoli i żłobków. Z uwagi na brak w tym zakresie środków budżetowych nie jest możliwe udzielenie takim inicjatywom pomocy materialnej. Uprzejmie informuję, że rozwiązania sprzyjające godzeniu obowiązków rodzinnych i zawodowych oparte są na zasadzie równouprawnienia; może z nich korzystać zarówno matka, jak i ojciec dziecka. Istnieją jednak uprawnienia adresowane przede wszystkim do kobiet, a związane z ochroną niezbywalnej funkcji macierzyństwa. Obejmują one ochronę kobiet w czasie ciąży i w okresie po urodzeniu dziecka. Jednakże Kodeks pracy dopuszcza możliwość częściowego wykorzystania urlopu macierzyńskiego przez pracownika - ojca wychowującego dziecko. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy pracownica zrezygnuje z części przysługującego jej urlopu macierzyńskiego, jak i w razie zgonu pracownicy w trakcie tego urlopu. Ustawodawca, przyznając urlop macierzyński w zasadzie pracownicy - matce dziecka, miał na względzie nie tylko konieczność sprawowania opieki nad tym dzieckiem w pierwszym okresie jego życia, lecz również konieczność regeneracji sił matki po porodzie. Nie wydaje się zatem - w mojej ocenie - konieczna w tym zakresie ingerencja ustawodawcy, który nakładałby na pracownika - ojca dziecka obowiązek skorzystania z części urlopu macierzyńskiego, w każdym przypadku. Tym bardziej że szerszy zakres stosowania ma urlop wychowawczy, do którego uprawnieni są oboje rodzice. Z urlopu wychowawczego może korzystać zarówno pracownik, jak i pracownica, przy czym urlop ten może zostać podzielony między nich, a w okresie 3 miesięcy mogą oni korzystać z urlopu jednocześnie. Wybór co do okresu korzystania z tego urlopu przez każdego z nich należy do samych zainteresowanych. Z poważaniem Minister Anna Kalata Warszawa, dnia 11 września 2006 r.
Źródło: