Odpowiedź na interpelację w sprawie interpretacji przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym
Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do wystąpienia Pana Posła Damiana Raczkowskiego, przekazanego przy piśmie SPS-023-3866/06 z dnia 3 sierpnia br. uprzejmie informuję, iż w chwili obecnej, pewien etap działań nad reformą szkolnictwa wyższego został zakończony. Wynikiem prowadzonych od kilku lat prac jest uchwalona w dniu 27 lipca 2005 r. ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.), która w sposób gruntowny zmieniła system oraz sposób funkcjonowania szkolnictwa wyższego, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom ze strony środowiska akademickiego. Pojawiające się ewentualne problemy ze stosowaniem poszczególnych przepisów ustawy, mają przede wszystkim związek z okresem przejściowym, dotyczącym dostosowania stanu prawnego istniejącego w uczelniach na podstawie ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodowych - do regulacji zawartych w nowej ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Ponieważ wymienione wyżej ustawy, w wielu kluczowych regulacjach różniły się od ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, więc naturalnym zjawiskiem jest, że dostosowanie funkcjonowania uczelni nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do nowych przepisów będzie trudniejsze, a w okresie przejściowym mogą wystąpić kontrowersje w interpretacji przepisów. Pragniemy jednak zaznaczyć, iż Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego stara się - w ramach posiadanych możliwości - podejmować wszystkie możliwe działania, aby zminimalizować uczelniom trudności wynikające ze zmiany prawa. Trudno zgodzić się z twierdzeniem, że przepisy art. 129 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.) i wprowadzone nimi ograniczenia dyskryminują nauczycieli akademickich w porównaniu do innych grup pracowników w zakresie równego traktowania obywateli. Zgodnie z art. 129 ust. 1 i 2 ustawy, wykonywanie przez nauczyciela akademickiego dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy u więcej niż jednego dodatkowego pracodawcy lub prowadzenie działalności gospodarczej łącznie z jednym dodatkowym zatrudnieniem w ramach stosunku pracy, bez uzyskania wcześniej zgody rektora, stanowi podstawę rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem w uczelni publicznej stanowiącej podstawowe miejsce pracy. Również podjęcie przez nauczyciela akademickiego - będącego organem jednoosobowym uczelni publicznej lub jego zastępcą - dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy lub rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej wymaga wcześniejszego uzyskania zgody właściwego organu kolegialnego uczelni, a jego brak powoduje wygaśnięcie mandatu organu jednoosobowego uczelni publicznej lub jego zastępcy. Zgodnie natomiast z art. 129 ust. 3 ustawy, wypowiedzenie stosunku pracy lub wygaśnięcie mandatu nauczyciela akademickiego następuje z końcem miesiąca następującego po miesiącu, w którym rektor powziął wiadomość o prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej lub pozostawanie w zatrudnieniu łącznie z jednym dodatkowym zatrudnieniem w ramach stosunku pracy, a uprawnienia rektora do wypowiedzenia stosunku pracy lub stwierdzenia wygaśnięcia mianowania nauczyciela akademickiego prowadzącego działalność określoną w art. 129 ust. 1 wynika wprost z art. 124 pkt 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. W kwestii ewentualnego ograniczenia przez senat uczelni ustawowych uprawnień rektora należy stwierdzić, iż taka sytuacja jest niemożliwa na gruncie ustawy. Dodać także należy, iż zgodnie z art. 65 ust. 2 ustawy rektor uczelni publicznej zawiesza wykonanie uchwały senatu naruszającej przepisy ustawy lub statutu uczelni, czyli w tym wypadku ewentualnej uchwały senatu, która powodowałaby ograniczenie jego ustawowych kompetencji. Należy w tym miejscu dodać, że w przypadku gdyby rektor nie podjął wskazanych działań, minister nadzorujący uczelnię, zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy jest zobowiązanych do stwierdzenia nieważności takiej uchwały senatu. Odnosząc się do ewentualnego ograniczenia przez przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, możliwości swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej należy stwierdzić, iż takie ograniczenia nie występują w wyżej opisanej sytuacji nauczyciela akademickiego. Nie jest jedynie możliwe łączenie prowadzenia działalności gospodarczej z łącznie jednym dodatkowym zatrudnieniem w ramach stosunku pracy. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807, z późn. zm.) podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Jak stwierdza w komentarzu do ww. przepisu Cezary Kosikowski (Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, Warszawa 2006, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie II) s. 416) przepisy prawne określające warunki podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej tkwią nie tylko w ustawie o swobodzie wykonywania działalności gospodarczej, lecz także w innych ustawach oraz aktach wydanych na ich podstawie i w celu wykonania tych ustaw. Można więc stwierdzić, że przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym dotyczące dodatkowego zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej przez nauczycieli akademickich są właśnie, innymi niż ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, ale dopuszczonymi przez tę ustawę, przepisami regulującymi prowadzenie działalności gospodarczej, a zawarte w nich rozwiązania nie ograniczają tej swobody. Należy w tym miejscu podkreślić, że ograniczenia wprowadzone przez art. 129 ust. 1 i 2 wynikają ze specyfiki zawodu nauczyciela akademickiego. Mają one na celu zapobieżenie konsekwencjom prowadzenia przez pracownika takiej działalności, która naruszałaby interesy pracodawcy lub zagrażała im oraz zapewnienie, aby nauczyciel akademicki wykonywał swoje obowiązki bez szkody dla swoich studentów czy młodej kadry naukowej. Każdy pracownik, musi w sposób sumienny i staranny wykonywać powierzone mu przez pracodawcę zadania. Przepisy ustawy pozostawiają nauczycielom akademickim swobodę wyboru miejsca pracy. Dopiero wykonywanie przez nauczyciela akademickiego dodatkowego zatrudnienia w ramach stosunku pracy u więcej niż jednego dodatkowego pracodawcy lub prowadzenie działalności gospodarczej łącznie z jednym dodatkowym zatrudnieniem w ramach stosunku pracy, bez uzyskania wcześniej zgody rektora, stanowi podstawę rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem w uczelni publicznej stanowiącej podstawowe miejsce pracy. Wydaje się również, że ustawodawca wprowadzając obowiązek uzyskania zgody pracodawcy w przypadkach, o których mowa w art. 129 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym chciał zagwarantować pracownikowi jego podstawowe prawo do wypoczynku. Prawo to wynika nie tylko z przepisów ustawy - Prawa o szkolnictwie wyższym czy Kodeksu pracy, ale również z norm wyższego rzędu. Prawo to przyznają pracownikom art. 66 Konstytucji oraz art. 2 pkt 3 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Karty Społecznej. Odnosząc się natomiast do stosowania art. 129 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w stosunku do nauczycieli akademickich zatrudnionych w uczelni medycznej lub innej uczelni prowadzącej działalność w dziedzinie nauk medycznych uczestniczących w sprawowaniu opieki zdrowotnej poprzez wykonywanie zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych w szpitalach klinicznych lub oddziałach innych zakładów opieki zdrowotnej (szpitali), udostępnianych tym uczelniom na zasadach określonych w przepisach o zakładach opieki zdrowotnej, na podstawie odrębnej umowy zawartej ze szpitalem klinicznym albo innym zakładem opieki zdrowotnej (szpitalem), uprzejmie wyjaśniam, iż zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Zdrowia, wobec tego, że realizowanie zadań naukowych i dydaktycznych w uczelni medycznej nie jest możliwe bez zaplecza klinicznego, co potwierdza art. 112 ustawy, uczelnie medyczne i szpitale kliniczne są odrębnymi osobami prawnymi, co skutkuje koniecznością nawiązania odrębnych stosunków pracy, zatrudnienie w szpitalu klinicznym nie jest zatrudnieniem dodatkowym. Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, że projekt ustawy i zawarte w nim postanowienia były wielokrotnie konsultowane ze środowiskiem akademickim oraz partnerami społecznymi, którzy uczestniczyli w posiedzeniach Sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży, prezentując tym samym swoje stanowisko w kwestii dyskutowanego problemu. Z wyrazami szacunku Sekretarz stanu Stefan Jurga Warszawa, dnia 29 sierpnia 2006 r.
Źródło: