Odpowiedź na interpelację w sprawie niezatrudniania niepełnosprawnych
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na przesłaną przez Pana Marszałka przy piśmie z dnia 28 czerwca 2007 r. (znak: SPS-023-8469/07) interpelację z dnia 11 czerwca 2007 r. złożoną przez Pana Tomasza Piotra Nowaka - Posła na Sejm RP w sprawie niezatrudniania niepełnosprawnych uprzejmie wyjaśniam, co następuje: Obecnie obowiązujące przepisy prawa dotyczące świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie przewidują przeprowadzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy inne podmioty ˝weryfikacji stanu zdrowia osób pobierających renty˝. W związku z powyższym taki tryb postępowania w sprawach dotyczących ustalania uprawnień do tych świadczeń nie ma miejsca. Osoby, które mają ustalone prawo do renty z tytułu okresowej niezdolności do pracy, na 3 miesiące przed ustaniem prawa do renty są pisemnie zawiadamiane o terminie wstrzymania jej wypłaty oraz o warunkach przywrócenia prawa do tego świadczenia. W przypadku, gdy w wyniku ponownego badania lekarskiego oraz analizy dokumentacji medycznej i zawodowej lekarz orzecznik lub komisja lekarska Zakładu ustali brak niezdolności do pracy, na podstawie tego orzeczenia wydaje decyzję o odmowie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy na dalszy okres. Ponadto - zgodnie z art. 107 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353, ze zm.) - prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie. System orzecznictwa o niepełnosprawności jest istotnym elementem systemu rehabilitacji zawodowej i społecznej. 31 maja 2006 r. z inicjatywy MPiPS odbyła się debata m.in. nad usprawnieniem i uproszczeniem systemu orzecznictwa w Polsce. Obowiązujące rozwiązania w zakresie orzekania dla celów ubezpieczeniowych oraz pozaubezpieczeniowych zaprezentowali przedstawiciele ZUS, Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Ministerstwa Obrony Narodowej, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Biorąc pod uwagę różnorodność poszczególnych systemów, uczestnicy konferencji byli zgodni co do konieczności pełnego zdiagnozowania wszystkich systemów (w tym kosztów ich funkcjonowania) i oceny możliwości utworzenia jednej instytucji orzeczniczej. Ewentualna integracja funkcjonujących systemów orzecznictwa w Polsce powinna przyczynić się do uproszczenia systemu, pozwoli na sprawniejsze gospodarowanie środkami przeznaczonymi na ten cel, a także na zwiększenie efektywności pomocy kierowanej, pośrednio lub bezpośrednio, do osób niepełnosprawnych. Obecnie weryfikacja orzeczeń jest znacznie utrudniona z uwagi na wspomnianą wyżej różnorodność systemów. Należy również zwrócić uwagę, że wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nie należy traktować jako opłaty sankcyjnej, kary za niezatrudnianie osób niepełnosprawnych. Jest to powszechny obowiązek, z którego zwolnieni są pracodawcy zatrudniający przewidzianą ustawowo liczbę pracowników niepełnosprawnych. Zwolnienie to promuje pracodawców, którzy poprzez zatrudnianie osób niepełnosprawnych wspierają politykę zatrudnieniową państwa w stosunku do tej części społeczeństwa, która znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy. W przypadku państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych będących jednostkami budżetowymi, zakładami budżetowymi albo gospodarstwami pomocniczymi, instytucji kultury oraz jednostek organizacyjnych zajmujących się statutowo ochroną dóbr kultury uznanych za pomnik historii w roku 2007 wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych uprawniający do korzystania ze zwolnienia od obowiązku dokonywania wpłat na PFRON wynosi 5% (w roku 2008 wyniesie 6%). Ponadto należy zwrócić uwagę, iż kwota wpłacana na PFRON przez pracodawcę nieosiągającego wskaźnika określonego w art. 21 ustawy o rehabilitacji (...) stanowi iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Oznacza to, iż wysokość wpłaty zmniejsza się za każdą osobę niepełnosprawną zatrudnioną przez danego pracodawcę. Należy również wskazać na możliwość dokonania obniżenia wpłat na PFRON z tytułu zakupu usługi, z wyłączeniem handlu, lub produkcji pracodawcy zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągającego wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w wysokości co najmniej 10%. Warunkiem dokonania przedmiotowego obniżenia jest terminowe uregulowanie należności za zrealizowaną produkcję lub usługę oraz otrzymanie informacji o kwocie obniżenia. Stosowanie zachęt w postaci zwolnień z ww. obowiązku jest praktyką mającą na celu stymulowanie określonych podmiotów do konkretnych zachowań. W tym przypadku zwolnienie z opłat, a także ich zmniejszanie za każdą zatrudnioną osobę niepełnosprawną ma na celu zwiększenie zatrudnienia wśród tej grupy obywateli, która znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy. Jednocześnie nie można nakazać pracodawcy zatrudniania pracowników tylko z uwagi na ich niepełnosprawność, gdyż nie tylko ograniczałoby to prawa pracodawcy do decydowania o prowadzeniu własnej działalności, ale również dyskryminowałoby innych uczestników rynku pracy. Oczywiście pracodawcy zatrudniający osoby niepełnosprawne mogą liczyć na wsparcie państwa i właśnie to sprawia, że w Polsce stopniowo podnosi się wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Należy również zwrócić uwagę, że po niedawnej nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, ze zm.) wprowadzone zostały nowe instrumenty mające na celu zwiększenie zainteresowania pracodawców osobami niepełnosprawnymi, jako efektywnymi i pełnowartościowymi pracownikami oraz zachęcenie pracodawców do zatrudniania tych osób. Jako najbardziej efektywne instrumenty, które jeszcze na etapie prac nad nowelizacją budziły duże zainteresowanie pracodawców, należy wymienić: dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztów wyposażenia miejsca pracy tworzonego dla niepełnosprawnego pracownika i refundacja 60% kosztów jego płacy przez pierwszy rok zatrudnienia. Ponadto, zgodnie z przepisami wprowadzonymi ustawą z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 115, poz. 791) (zmiana art. 26 oraz nowy przepis art. 26e), także jednostki budżetowe będą miały możliwość korzystania z dofinansowania do tworzonych stanowisk pracy osób niepełnosprawnych w postaci zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy oraz kosztów przystosowania stanowiska pracy, adaptacji pomieszczeń zakładu pracy oraz kosztów nabycia urządzeń ułatwiających osobie niepełnosprawnej funkcjonowanie w zakładzie pracy. Stworzenie możliwości korzystania z tego instrumentu przez jednostki budżetowe pozwoli im na zwiększenie zatrudnienia osób niepełnosprawnych bez generowania dodatkowych obciążeń dla ich budżetu. W dalszym ciągu pracodawcy mogą otrzymywać dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Odnosząc się do kwestii zatrudniania pracowników niepełnosprawnych w instytucjach publicznych, należy zwrócić uwagę na zagadnienie, które budzi w tym kontekście pewne wątpliwości. Chodzi mianowicie o zagwarantowaną konstytucyjnie równość dostępu obywateli do służby publicznej. Aby tę równość zapewnić, nabór na większość stanowisk jest otwarty i konkurencyjny (tak stanowi m.in. art. 3a ustawy z dnia z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych, t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593, z późn. zm.). Nie można przeprowadzać naboru, wprowadzając do warunków konkursu zapisów preferujących jakąś grupę osób ze względów innych, niż kwalifikacje zawodowe, wykształcenie, czy doświadczenie, gdyż takie zapisy byłyby dla innych kandydatów dyskryminujące, a tym bardziej nie powinno mieć miejsca obowiązkowe zatrudnianie jakiejś kategorii osób z powodów innych, niż wymienione. Głównymi kryteriami, którymi powinien kierować się publiczny pracodawca, muszą pozostawać kwalifikacje zawodowe kandydata (wykształcenie, doświadczenie zawodowe itp.), a nie jego niepełnosprawność i możliwość uzyskania zwolnienia z obowiązku ponoszenia wpłat na PFRON. Ponadto wprowadzenie takiego obowiązku wywołałoby znaczne komplikacje, gdyby dana jednostka nie była w stanie znaleźć osoby niepełnosprawnej posiadającej kwalifikacje zawodowe odpowiadające wymaganiom danego stanowiska i z tego powodu nie byłaby w stanie zapewnić wykonania nałożonego ustawowo obowiązku. Należy przy tym wspomnieć, że wiele z ogłoszeń o wolnych stanowiskach w służbie cywilnej publikowanych w Biuletynach Informacji Publicznej zawiera zaproszenie do udziału w rekrutacji skierowane bezpośrednio do osób niepełnosprawnych. Nie ma jednakże możliwości wyłączenia udziału innych osób w postępowaniu rekrutacyjnym, gdyż, jak już wyżej wspomniano, zatrudnianie w instytucjach publicznych powinno być oparte na kryterium fachowości kandydatów. Warto również wspomnieć o programie ˝Osoby niepełnosprawne w służbie publicznej˝ finansowanym ze środków PFRON. W ramach tego programu w latach 2003-2005 zostały dofinansowane 824 stanowiska pracy osób niepełnosprawnych. Dofinansowanie dotyczyło szkolenia pracowników, wyposażenia stanowiska pracy oraz dofinansowania do wynagrodzeń. Program nadal funkcjonuje i stanowi istotny element wsparcia zatrudnienia osób niepełnosprawnych w jednostkach budżetowych. Odnosząc się do kwestii rozpoznania skali i rodzaju potrzeb osób niepełnosprawnych, które w pierwszej kolejności wymagają finansowania ze środków publicznych, należy stwierdzić, że wszystkie akty prawne dotyczące tych zagadnień są szeroko konsultowane m.in. z organizacjami społecznymi, których statutowym celem jest także pomoc takim osobom. Ponadto w trakcie przygotowań do sformułowania założeń do projektu ustawy o wspieraniu zatrudnienia i integracji osób niepełnosprawnych prowadzona była debata publiczna, w której brali udział przedstawiciele organizacji pracodawców osób niepełnosprawnych, samorządów, wyższych uczelni oraz oczywiście przedstawiciele organizacji osób niepełnosprawnych. W trakcie debaty pojawiło się wiele postulatów dotyczących dalszego uproszczenia procedur związanych z uzyskiwaniem przez pracodawców pomocy publicznej z tytułu zatrudniania osób niepełnosprawnych. Analiza tych postulatów oraz wniosków wynikających z obserwacji obecnie funkcjonujących rozwiązań posłuży dokonywaniu takich modyfikacji systemu, aby stał się on prostszy i efektywniejszy. Z poważaniem Minister Anna Kalata Warszawa, dnia 23 lipca 2007 r.
Źródło: