Odpowiedź na interpelację w sprawie zwiększenia dodatkowych środków finansowych z budżetu państwa w ramach części oświatowej subwencji ogólnej na 2007 r.
Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Bogdana Bojki (nr SPS-023-8234/07) z dnia 21 czerwca br. w sprawie dodatkowych środków finansowych z budżetu państwa w ramach części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2007, przedstawiam uprzejmie następujące informacje i wyjaśnienia. Zadania oświatowe związane z prowadzeniem (dotowaniem) przez jednostki samorządu terytorialnego szkół i placówek oświatowych finansowane są poprzez jednolity system części oświatowej subwencji ogólnej. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 203, poz. 1966, z poźń. zm.) wielkość części oświatowej subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala corocznie ustawa budżetowa. W ustawie budżetowej na rok 2007 z dnia 25 stycznia 2007 r. (Dz.U. Nr 15, poz. 90) w części 82: Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego, w dziale 758: Różne rozliczenia, w rozdziale 75801: Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego łączna kwota subwencji oświatowej na rok 2007 określona została w wysokości 28 204 949 tys. zł, tj. wyższej w stosunku do określonej w ustawie budżetowej na rok 2006 (26 663 243 tys. zł) nominalnie o 5,78%, natomiast w odniesieniu do przewidywanego wykonania (26 780 958 tys. zł) nominalnie o 5,32%. Część oświatową subwencji ogólnej, po odliczeniu 0,6% rezerwy ustawowej subwencji (art. 28 ust. 2 ww. ustawy), dzieli się między jednostki samorządu terytorialnego (art. 28 ust. 5), biorąc pod uwagę zakres realizowanych przez te jednostki zadań oświatowych, z uwzględnieniem w szczególności: - typów i rodzajów szkół i placówek, - stopni awansu zawodowego nauczycieli, - liczby uczniów i wychowanków w szkołach i placówkach oświatowych (wyłączając zadania związane z dowozem uczniów oraz zadania związane z prowadzeniem przedszkoli ogólnodostępnych i oddziałów ogólnodostępnych w przedszkolach z oddziałami integracyjnymi). Zgodnie z przepisami art. 33 ust.1 pkt 1 ww. ustawy minister właściwy do spraw finansów publicznych informuje właściwe jednostki samorządu terytorialnego o ˝rocznych planowanych kwotach części subwencji ogólnej i planowanych wpłatach, przyjętych w projekcie ustawy budżetowej, oraz o planowanej kwocie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych˝ w terminie do dnia 15 października roku bazowego. W związku z powyższym minister finansów pismem z dnia 11 października 2006 r. nr ST3-4820-25/2006 poinformował wszystkie jednostki samorządu terytorialnego o wstępnej wysokości subwencji ogólnej na 2007 r., w tym części oświatowej subwencji ogólnej oraz o sposobie jej kalkulacji. Wstępne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2007 określone zostały na podstawie: - określonej w projekcie ustawy budżetowej na rok 2007 wysokości części oświatowej subwencji ogólnej; - wstępnego, roboczego projektu rozporządzenia ministra edukacji narodowej w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2007; - danych dotyczących liczby uczniów (sprawozdania GUS dla roku szkolnego 2005/2006) w odniesieniu do odpowiednich wag w ramach kwoty uzupełniającej (SOB) i kwoty na zadania pozaszkolne (SOC); - wstępnej bazy danych o liczbie uczniów na dzień 10 września 2006 r. (meldunek o liczbie uczniów EN-8) w odniesieniu do bazowej kwoty subwencji (SOA); - danych dotyczących liczby nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego wykazanych w sprawozdaniach EN-3 na dzień 10 września 2005 r. (na rok szkolny 2005/2006). Wykorzystane do naliczenia planowanych na 2007 r. kwot części oświatowej subwencji ogólnej dane o liczbie uczniów w roku szkolnym 2006/2007 wg stanu na dzień 10 września 2006 r. (druki EN-8) nie były danymi ostatecznymi. Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2007 określone zostały na podstawie: - ustawy budżetowej na rok 2007 z dnia 25 stycznia 2007 r. (Dz.U. Nr 15, poz. 90); - rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2007 (Dz.U. Nr 246, poz. 1799); - danych statystycznych ze sprawozdania EN-3 o stanie zatrudnienia w dniu 10 września 2006 r. (rok szkolny 2006/2007); - danych statystycznych GUS o liczbie uczniów (korzystających) wg stanu na początek roku szkolnego 2006/2007) (zweryfikowane przez poszczególne JST). Zgodnie z art. 28 ust. 6 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, algorytm podziału subwencji oświatowej uzależnia wysokość przyznawanych środków od skali i struktury realizowanych zadań, mierzonych liczbą uczniów i wychowanków, z uwzględnieniem stopni awansu zawodowego nauczycieli. Konstrukcja algorytmu opiera się na kluczowym i podstawowym założeniu, iż środki subwencyjne dzielone są wg kryteriów jednolitych i powszechnych, a zatem identycznych dla wszystkich JST. Uwzględnione w algorytmie regulacje oparte są na rozwiązaniach polegających na zastosowaniu zasady, że ˝pieniądz idzie za uczniem˝, co oznacza naliczanie subwencji na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół i placówek oświatowych prowadzonych bądź dotowanych przez poszczególne gminy, powiaty i województwa samorządowe. Zatem uprzejmie informuję pana marszałka, że nie jest możliwe naliczenie części oświatowej subwencji ogólnej dla wybranych jednostek samorządu terytorialnego według zasad innych niż ujęte w ww. rozporządzeniu ministra edukacji narodowej. Ponadto pragnę poinformować pana marszałka, że ostateczna kwota części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2007 dla powiatu nowosolskiego określona została w wysokości 25 087 097 zł. Kwota ta jest wyższa od kwoty subwencji oświatowej w roku 2006 (bez zwiększeń z 0,6% rezerwy) o 573136 zł (tj. o ok. 2,34%). Należy dodatkowo zaznaczyć, że w szkołach prowadzonych przez powiat nowosolski liczba uczniów w roku szkolnym 2006/2007, w porównaniu do roku szkolnego 2005/2006, uległa zmniejszeniu o 4,78%, a uczniów przeliczeniowych ogółem o 5,72%. Ponadto należy podkreślić, że w związku ze spadkiem liczby uczniów w stosunku do roku 2006 kwota części oświatowej subwencji ogólnej przypadająca na jednego ucznia rzeczywistego w Powiecie Nowosolskim uległa zwiększeniu o 6,92%. Natomiast odnosząc się do problemów dotyczących niewystarczających środków na zadania oświatowe, w tym też na podwyżki wynagrodzeń dla nauczycieli w 2007r. w powiecie nowosolskim, uprzejmie informuję pana marszałka, że w myśl art. 30 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późń. zm.) na średnie wynagrodzenia nauczycieli składa się: - wynagrodzenie zasadnicze, - dodatki: za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny oraz za warunki pracy, - wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, - nagrody i inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i dodatków socjalnych. Wysokość części składników wynagrodzenia nauczyciela uregulowana została w ustawie Karta nauczyciela. Natomiast pozostałe zostają w kompetencji ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania lub jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej szkołę (placówkę). W zakresie kompetencji ministra edukacji narodowej pozostaje wyłącznie określenie wysokości tylko jednego składnika, którym jest wynagrodzenie zasadnicze. Organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego, zgodnie z art. 30 ust. 6 ustawy Karta nauczyciela, został zobowiązany natomiast do określenia: - wysokości stawek dodatków (funkcyjnego, motywacyjnego, za warunki pracy), - szczegółowych zasad wypłacania tych dodatków. W świetle ww. przepisów organ prowadzący rozstrzyga o treści wiążącej regulacji i w konsekwencji wystąpieniu skutków finansowych (lub nie) dla budżetu. Decyzja ta powstaje na skutek wykorzystania prawa do określania wysokości i szczegółowych warunków danego dodatku wchodzącego w skład średniego wynagrodzenia ogółem. Niezależnie od powyższego należy wskazać, iż w konsekwencji zdecentralizowania kompetencji do stanowienia o wysokości płac, opartych o standard wysokości płacy średniej, za kluczowe do analizy ewentualnych roszczeń do Skarbu Państwa, należy uznać przepisy art. 30 ust. 8 oraz ust. 10-10b ustawy Karta nauczyciela. Zgodnie z tymi przepisami ustawodawca zabezpiecza w dochodach samorządu środki niezbędne jedynie na średnie wynagrodzenia nauczycieli, o których mowa w art. 30 ust. 3 i 4, wraz z pochodnymi od wynagrodzeń, środki na odpis, o którym mowa w art. 53 ust. 1, oraz środki na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli z uwzględnieniem doradztwa metodycznego, o których mowa w art. 70a ust. 1. Powyższe oznacza, iż proces corocznego stanowienia płac w samorządach nie polega obecnie na arytmetycznych działaniach, ale zakłada czynne uczestnictwo organów prowadzących, działających w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność oraz pod określonymi rygorami wynikającymi z przepisów ustaw. Odstąpienie od nich np. w zakresie bilansowania wydatków płacowych nie może jednak obciążać Skarbu Państwa. Samorządy terytorialne, prowadząc szkoły i placówki, działają w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w tym finansową. W każdym samorządzie faktyczne skutki realizacji zadań oświatowych są efektem samodzielnego stosowania przepisów. Właściwymi przepisami w odniesieniu do zadań oświatowych są przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). Odpowiednio, zgodnie z art. 5 i 5a ustawy zakładanie i prowadzenie publicznych szkół i placówek należy do zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego. O zakresie, sposobie i źródle finansowania zadań oświatowych przesądzają przepisy art. 5a ust. 3 ustawy o systemie oświaty. W myśl tych przepisów środki niezbędne na realizację zadań oświatowych, w tym na: wynagrodzenia nauczycieli oraz utrzymanie szkół i placówek zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dochodami samorządów terytorialnych, w myśl art. 167 ust. 2 Konstytucji RP, są: - dochody własne, - subwencje ogólne (w tym część oświatowa tej subwencji), - dotacje celowe z budżetu państwa. Subwencja oświatowa nie jest jedynym źródłem finansowania zadań oświatowych w jednostkach samorządu terytorialnego. Wydatków związanych z finansowaniem wynagrodzeń nauczycieli nie można zatem odnosić wyłącznie do wysokości subwencji oświatowej W świetle obowiązujących i przytoczonych wyżej przepisów jedynym punktem odniesienia w zakresie bilansowania środków na zadania własne (w tym zadania oświatowe) mogą być jedynie łączne dochody danej jednostki samorządu terytorialnego, a zatem również te, wynikające ze stosownego udziału w podatkach. Przedstawiając powyższe, pragnę zauważyć, że subwencja oświatowa wyliczana według formuły algorytmicznej określana jest w formie jednej kwoty dla danej JST, a sposób jej rozdziału i wykorzystania należy, zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, do samodzielnych kompetencji organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego. Odnosząc się do pytania Pana Posła Bogdana Bojki dotyczącego możliwości udzielenia powiatowi nowosolskiemu dodatkowego wsparcia finansowego, uprzejmie pana marszałka informuję: 1. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie dysponuje w swoim budżecie środkami finansowymi, które bezpośrednio mogłyby zostać przeznaczone na dodatkowe zasilenie budżetów poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na zadania oświatowe, w związku z podwyżką wynagrodzeń dla nauczycieli. 2. Subwencja oświatowa jest w rezultacie jedną z części subwencji ogólnej (będącą częścią dochodów JST) a nie dotacją. Stosownie do art. 27 i 28 ust. 1 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego sposób jej ustalania jest bezwzględnie przesądzony (nie ma związku z ponoszonymi wydatkami w JST) i odzwierciedlany corocznie w ustawie budżetowej. Ponadto warto zauważyć, że część oświatowa subwencji ogólnej, w tym również rezerwa tej części subwencji, nie jest instrumentem łagodzenia różnic w poziomie dochodów pomiędzy poszczególnymi jednostkami samorządu terytorialnego. Do tego celu służy część wyrównawcza subwencji ogólnej, która jest jednym ze źródeł dochodów JST. Zgodnie z przepisami ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego czynniki takie jak poziom dochodów podatkowych poszczególnych samorządów, niska gęstość zaludnienia, stopa bezrobocia znajdują swoje odzwierciedlenie w wysokościach kwoty podstawowej oraz kwoty uzupełniającej wchodzących w skład części wyrównawczej subwencji ogólnej. 3. Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2007 dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego mogą być zwiększone jedynie ze środków 0,6% rezerwy subwencji oświatowej. Podział środków finansowych z tej rezerwy dokonywany jest wyłącznie w oparciu o kryteria jej rozdysponowania. Po ich uzgodnieniu ze stroną samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, odrębnym pismem MEN z dnia 27 marca br. Nr DE-3-339-6d/07, wszystkie jednostki samorządu terytorialnego zostały poinformowane o tytułach kryteriów, wymaganych dokumentach i terminach składania wniosków w zakresie poszczególnych kryteriów. Ponadto kryteria te zostały zamieszczone na stronie internetowej resortu edukacji narodowej (www.men.gov.pl). Powiat nowosolski w roku 2006 na potrzeby szkół i placówek oświatowych (wydatki bieżące w dziale 801 i 854 z wyłączeniem rozdziałów 80103: Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych, 80104: Przedszkola i 80113: Dowożenie uczniów do szkół) wykorzystał 99,127% przekazanych środków i dotacji na zadania bieżące z zakresu oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej. Zgodnie z kryteriami powiat nowosolski nie może w roku bieżącym ubiegać się o zwiększenie części oświatowej subwencji ogólnej z 0,6% rezerwy z tytułu dofinansowania remontów bieżących i z tytułu pomocy w przypadkach losowych. W roku 2006 powiat przeznaczył bowiem środki finansowe na subwencjonowane zadania oświatowe w wysokości niższej niż przekazana z budżetu państwa dla powiatu nowosolskiego w 2006 r. kwota części oświatowej subwencji ogólnej i dotacji celowych na zadania bieżące z zakresu oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej. Wśród ˝Kryteriów podziału 0,6% rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2007˝ zawarte są kryteria umożliwiające obecnie powiatowi nowosolskiemu ubieganie się o dofinansowanie m.in. następujących zadań: - wzrostu zadań szkolnych i pozaszkolnych od 1 września 2007 r., - wyposażenia w sprzęt szkolny i pomoce dydaktyczne oddanych do użytku w drugim i trzecim kwartale 2007 r.: - pomieszczeń do nauki w nowo wybudowanych obiektach szkół i placówek oświatowych; - nowych pomieszczeń do nauki pozyskanych wyniku modernizacji lub adaptacji pomieszczeń niewykorzystanych na cele dydaktyczne, - kosztów związanych z wypłatą odpraw dla nauczycieli zwalnianych w trybie art. 20 Karty nauczyciela, a także nauczycieli przechodzących na emeryturę na podstawie art. 88 Karty nauczyciela. Po przeanalizowaniu kryteriów podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej powiat nowosolski będzie mógł ewentualnie wystąpić z wnioskiem o zwiększenie części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2007 z 0,6% rezerwy. Z wyrazami szacunku Podsekretarz stanu Sylwia Sysko-Romańczuk Warszawa, dnia 2 lipca 2007 r.
Źródło: